by Ramon DJV •  • 5 Comments

Video: leraren in opleiding aan de antroposofische lerarenopleiding Helicon (nu Vrije Pabo Hogeschool Leiden)

Euritmie, een op aangeven van Rudolf Steiner ontwikkelde nieuwe bewegingskunst, is waarschijnlijk een van de meest eigenaardige vakken in de steinerschool. Euritmie heeft veel weg van klassiek ballet, maar lijkt door de minder beweeglijke uitvoering op een bewegingskunst voor op rust gestelde balletdansers. Opvallend zijn de kleurrijke lange gewaden en sluiers van de dansers (euritmisten). Er wordt met euritmie in de kleuterklassen begonnen en dit wordt doorgezet tot in de hoogste klassen.

Voor euritmie, dat voor veel leerlingen een haatvak is, geldt dat erover praten moeilijk is. Om te weten wat het is, moet je euritmie zien, of beter nog, doen. Het gaat om de beweging en om het verband tussen die beweging en taalklanken of muziek. In de euritmie is het niet zozeer het artistieke element dat van belang is, maar wel het zichtbaar maken van geestelijke verschijningsvormen en innerlijke processen door middel van gebaren, kleuren en ruimtelijke vormen. Oud-leerlingen herinneren zich meestal wel het euritmisch alfabet, waarbij elke letter van het alfabet wordt uitgebeeld door een gebaar.

Euritmie kent zowel een kunstzinnige, een pedagogische als een therapeutische toepassing. Volgens Steiner is euritmie in eerste instantie kunstzinnig, maar levert het therapeutisch element in de schoolpraktijk evenwel zijn voordelen op.

‘…Het zieleleven moet weer gezond worden. Daarom is het belangrijk dat naast de materialistische, op lichamelijke gezondheid gerichte gymnastiek – en naast alle andere lessen waarin alleen het lichamelijk functioneren wordt aangesproken – ook de gezondheid van de ziel aan bod komt doordat afwisselend een les gymnastiek en een les euritmie wordt gegeven. Ook al is euritmie in eerste instantie iets kunstzinnigs, het heilzame element van de euritmie zal de leerlingen van groot voordeel zijn…’[29]

Strikt genomen geldt de stelregel dat de therapeutische variant, de heileuritmie, enkel wordt toegepast onder toezicht van een antroposofisch therapeut of arts. Het betreft een individuele behandeling. In de praktijk is echter al gebleken dat er euritmieleraren zijn die op school heileuritmie toepassen in het kader van het zorgbeleid. Kinderen die in aanmerking komen voor remedial teaching krijgen dan individuele euritmie-oefeningen.

‘…Pedagogische euritmie wordt, zoals gezegd klassikaal gegeven. Euritmie heeft echter niet alleen een pedagogische waarde. Zij kan ook een therapeutische werking voor individuele leerlingen hebben. In enkele vrije scholen wordt dan ook bij individuele leer- of ontwikkelingsproblemen euritmietherapie aangeboden of aangeraden. Deze problemen kunnen liggen op het lichamelijke vlak, maar ook op het gebied van de innerlijke ontwikkeling … De euritmisten die in vrije scholen werken hebben in ieder geval een vierjarige euritmieopleiding op hbo-niveau gevolgd. De euritmietherapeut heeft daarna een aanvullende opleiding gevolgd van anderhalf jaar om zich te bekwamen in de oefeningen die gericht zijn op specifieke ziektebeelden of ontwikkelingsstoornissen…’[30]

Euritmie wordt als een van de belangrijkste vakken van de steinerschool gezien. Bij Steiner ging het zo dat wie niet wilde meedoen de school moest verlaten. Voor wie niet meedanste, deden de spreekwoordelijke poppetjes dat wel. Dit heeft onder andere te maken met de overtuiging dat met de euritmie kan worden gewerkt aan de vorming van de wezensdelen van het kind. Steiner drukte zijn leraren dan ook op het hart dat ‘met waldorfschoolpedagogie euritmie in het onderwijs glijdt, die uiteenvalt in tooneuritmie en spraakeuritmie. Met de tooneuritmie worden bij het kind die bewegingen opgeroepen die de vormen van het astraallichaam aanspreken. Met de spraakeuritmie worden vormen van de Ik-organisatie opgeroepen. Met de vorming van de zielsmens wordt bewust gewerkt wanneer daar het fysieke voor wordt gedaan en tooneuritmie wordt bedreven. Aan de vorming van de geestmens wordt bewust gewerkt wanneer daar het fysieke voor wordt gedaan in de spraakeuritmie’. [31]

Steinerschoolleerlingen, maar ook hun ouders, zijn niet altijd overtuigd van de weldaad van euritmie. Het in vraag stellen van het nut en de werking van euritmie, laat staan haar leraren, is nog minder toepasselijk dan kritiek leveren op de problematische werking van de steinerschool. Men schopt dan tegen een heilig huisje. In steinerschoolse kring krijgt euritmie het wel zwaar te verduren en zijn haar professionele beoefenaars, euritmisten, vaak het mikpunt van spot. Het aantal euritmisten loopt al verscheidene jaren terug. Uit een onderzoeksrapport van Hogeschool Helicon blijkt dat in België en Nederland in één school op drie geen euritmie meer wordt gegeven.[32] Daar zullen weinig kinderen verdrietig om zijn.

Uit: Focus op de steinerschool – Onderwijs op maat van wie?, Ramon De Jonghe, Unibook 2009

Voetnoten

[29] R. Steiner, Opvoedkunst – methodisch-didactische aanwijzingen, Christofoor 1987

[30] Projectgroep Euritmie in de vrije school, Mijn voeten kunnen praten, mijn handen kunnen zingen, Euritmie Academie Den Haag (Hogeschool Helicon) 2004

[31] R. Steiner, Die Methodik des Lehrens und die Lebensbedingungen des Erziehens, Rudolf Steiner Verlag 1974

[32] A. Korf, Bewegen op een hellend vlak, Motief – maandblad voor antroposofie nr. 50, maart 2002

 

5 Comments (naar externe site)

Delen