In 1999 verschijnt een publicatie over sekten in België. Auteur van het boek, getiteld Gourou…gare à toi, is journalist Alain Lallemand. In zijn boek bevindt zich een lijst van vermoedelijk schadelijke sekten. Een daarvan is de antroposofie. Omdat de lijst uit Lallemands boek al snel in de media wordt weergegeven als ‘de sektelijst’, gebruikt de Franse Gemeenschap deze lijst in haar voorlichtingscampagne over sekten. Een brochure waarin een opsomming van deze schadelijke sekten is opgenomen, wordt via bibliotheken, jeugdcentra en overheidsdiensten beschikbaar gesteld.
De Antroposofische Vereniging in België (AViB) vindt niet alleen dat hierdoor een verkeerd beeld van de antroposofie wordt weergegeven, maar dat de beweging ook schade wordt berokkend. Volgens de vereniging heeft de Franse Gemeenschap de sektelijst van de journalist overgenomen zonder dat de criteria die Lallemand gebruikte om organisaties al dan niet in zijn lijst te vermelden, zijn gecontroleerd op betrouwbaarheid. Het gaat meer bepaald over twee passages uit het boek van Lallemand die zijn overgenomen in de brochure. De ene passage handelt over een jong meisje dat overlijdt doordat een antroposofisch werkende arts haar verkeerd zou hebben behandeld. De andere passage bestempelt de antroposofie als een gevaarlijke sekte.
De Antroposofische Vereniging vindt dit te ver gaan en trekt naar de rechtbank in kortgeding en vindt haar gelijk: de passages over antroposofie moeten uit de brochure worden verwijderd. In beroep wordt deze maatregel echter opgeheven, omdat er zo goed als geen kans op schade voor de antroposofische beweging meer is: de brochure is nagenoeg uitgeput. Intussen ligt zij wel ter inzage in bibliotheken en jeugdcentra.
De AViB en enkele antroposofische organisaties leiden onmiddellijk een rechtszaak ten gronde in. Ook deze rechtszaak verliezen ze, waarna ze naar het Hof van Beroep stappen. In april 2006, zeven jaar na de publicatie van de brochure, stelt de rechtbank de Antroposofische Vereniging in haar gelijk: de brochures mogen enkel en alleen nog worden verspreid zonder de twee gewraakte passages over de antroposofie.
Tot zover lijkt het verhaal nog vrij duidelijk: de antroposofie wordt verward met de antroposofische beweging, die door de Franse Gemeenschap op een nogal erbarmelijke wijze tegen het licht wordt gehouden.
Alain Lallemand en de Franse Gemeenschap kan men volgens mij verwijten dat ze niet de wakkerheid van geest hebben om in te zien dat antroposofie, op zich een wereldbeschouwing, niet sektarisch kan zijn: overheid en journalist kunnen zich beter beperken tot sektarische organisaties die zich het label ‘antroposofisch’ hebben aangemeten in plaats van een ideaal te gaan bestrijden. Maar dan zullen ze toch gedegen onderzoek moeten uitvoeren: voortgaan op de getuigenissen van een handvol mensen lijkt me wat povertjes. Dat oordeelt trouwens ook de rechter van het Hof van Beroep: de Franse Gemeenschap moet haar huiswerk beter doen, besluit hij. Gevolg: de Franse Gemeenschap moet de eisers 1 euro morele schadevergoeding betalen en de twee passages over metbetrekking tot antroposofie moeten uit de brochure worden gehaald. De Antroposofische Vereniging krijgt gelijk en juicht. Waarom ze zo blij is om twee lijntjes tekst die uit de brochure moeten worden verwijderd? Dat vertelt Luc Vandecasteele ons via de webstek van de Antroposofische Vereniging in België.
‘Antroposofie geen schadelijke sekte’ staat er te lezen als titel van zijn artikel.
Er is met die titel niets mis, ware het niet dat hij in combinatie met de rest van het artikel, suggereert dat Vrouwe Justitia zich heeft uitgesproken over het feit dat antroposofie nu wel of geen schadelijke sekte is. Dit was niet de inzet van de gerechtelijke procedure. Dat blijkt duidelijk uit volgende uitspraak van de rechter.
‘La Cour n’ a pas à examiner si la Communauté Française aurait pu eventuellement deduire la caractère dangereux du mouvement anthroposophique d’ autres éléments que ceux qu’ elle a relevé dans la brochure.’
Het Hof van Beroep heeft dus niet onderzocht in welke mate de Franse Gemeenschap het gevaarlijke karakter van de antroposofische beweging zou kunnen aantonen. Het ging niet over de antroposofie of de antroposofische beweging, maar wel over de informatie in de brochure. De inzet van de rechtszaak was de verspreiding van de door de Franse Gemeenschap uitgegeven brochure ‘Gourou, gare à toi’, waarin twee bezwarende passages over antroposofie staan.
Uit de eerste passage moet het woord ‘anthroposophe’ worden verwijderd. Het gaat hier om een man - een ouder van een kind in een steinerschool - die in een echtscheiding was verwikkeld en zijn ex-vrouw ervan betichtte bij een gevaarlijke sekte te zijn. De tweede passage gaat over een arts die wordt weergegeven als antroposofisch arts:
‘Autre example: celui de la secte Anthroposophie. Une enfant, la petite Annaëlle, est décédée après avoir été traitée du cancer selon les préceptes de la secte. Celle-ci nie cependant l’appartenance du soignant à son groupe…
De rechter oordeelt dat de twee passages over antroposofie moeten worden verwijderd, waarna de brochure verder mag worden uitgegeven. Over de antroposofie spreekt hij zich niet uit.
Mij mag men uitleggen hoe hieruit de conclusie kan worden getrokken dat antroposofie geen schadelijke sekte is. Of meer nog: als de rechter had geoordeeld dat de twee passages zouden mogen blijven staan, zou de Antroposofische Vereniging dan op haar site zetten: ‘Antroposofie toch gevaarlijke sekte’. Ik denk het niet. Ik vind de titel ’Antroposofie geen schadelijke sekte’ boven een stuk dat eigenlijk over iets anders gaat een onwaarheid. Een onwaarheid in die zin dat twee feiten die waar zijn in een dergelijke context worden samengebracht dat ze bij menig lezer tot een illusie leiden, namelijk dat Vrouwe Justitia antroposofie heeft gewogen en goed heeft bevonden. Van de voorzitter van de Antroposofische Vereniging in België had ik iets meer duidelijkheid verwacht.
Ramon DJV