23 oktober 2008 — Antroposofia
In getuigenissen van mensen die Rudolf Steiner nog gekend hebben, wordt hij vaak beschreven als overweldigend, totale rust, zakelijk, humorvol, warm, menselijk. Doordat de ‘buitenwereld’ weinig of geen aandacht aan Steiner besteedde, komen de meeste getuigenissen van Steiners volgelingen en is een meer genuanceerd beeld van ‘de meester’ moeilijk weer te geven.
De verering van Steiner is goed te zien in een documentaire die deel uitmaakt van een reeks met als thema ‘Magische namen’. Alhoewel de film ondertussen al 30 jaar oud is, kan hij nog altijd actueel worden genoemd. In de documentaire schetst de Zwitserse filmmaker Roman Brodmann een portret van Rudolf Steiner, waarvoor hij de medewerking kreeg van het bestuur van het Goetheanum. We zien enkele oudleerlingen van Rudolf Steiner de revue passeren. Ook hier weer de mateloze bewondering en liefde voor hun geestelijke vader. Maar wat meer opvalt, is dat ze zich, aan hem gemeten, zo klein en onvolkomen lijken te vinden. Een oude vrouw die, met een gelukzalige blik op oneindig, aangeeft hoe veeleisend Steiner voor zijn medewerkers was, antwoordt op Brodmanns vraag of het niet onmenselijk was dat Steiner steeds het maximum van iedereen verlangde, na enige aarzeling: ‘Ja’.
Brodmann, zelf opgegroeid aan de voet van wat hij de antroposofenheuvel noemt, weet in ieder geval een sfeervol beeld van het leven in en rond het Goetheanum neer te zetten. Dat leven heeft blijkbaar veel weg van een kloosterorde en wanneer Brodmann met zijn gids een afgesloten gedeelte van het gebouw betreedt, wordt begrijpelijk dat men de antroposofische beweging een sekte noemt. Achter de gesloten deur bevindt zich een kapel. Enkele mensen zitten geknield voor een houten beeldhouwwerk en de urn met de as van Rudolf Steiner. Ze zijn in gebed.
Even later gaat het naar de ‘Schreinerei’, waar Steiner zijn laatste maanden op zijn ziekbed heeft doorgebracht en waar hij ook is overleden. Er bevindt zich nu een belangrijk, voor het Goetheanum heilig reliek. Op een sokkel omgeven door bloemstukken staat het dodenmasker van de meester. Na de biddende mensen in de kapel is dit het meest bevreemdende beeld van de hele film. Men verwacht niet dat in de antroposofische beweging een versteend masker van een overledene zo’n prominente plaats inneemt.
Dit lijkt op personencultus.
Ramon DJV
Magische Namen. Rudolf Steiner. Recherchen auf dem Anthroposophenhügel (Duits, deel 1/5)